Hoe kies je een slaapzak?

Bij het kiezen van een slaapzak moet je eerst over een paar vragen nadenken, zodat je precies weet wat voor slaapzak je nodig hebt. Een universele slaapzak die het hele jaar door en onder alle omstandigheden geschikt is, bestaat helaas niet. Zo'n slaapzak zou tijdens hete zomernachten uitstekend ademend zijn, in de wind juist winddicht, in de regen waterdicht en tijdens winterse vorst fantastisch warm. Natuurlijk zou hij goedkoop, licht en na het inpakken heel klein zijn. Nou, zo'n slaapzak is er nooit geweest en zal hoogstwaarschijnlijk ook nooit gemaakt kunnen worden. Voor de zomer heb je gewoon een compleet andere slaapzak nodig dan voor de winter. Winddichtheid, of waterdichtheid, en ademend vermogen zijn tegenstrijdige eigenschappen, d.w.z. hoe groter de winddichtheid of waterdichtheid, hoe kleiner het ademend vermogen. En vice versa. Hoe beter de stof ademt, hoe minder goed deze het binnendringen van wind en water kan tegengaan.

De meest ideale optie is om drie slaapzakken aan te schaffen, waarbij elk je in andere omstandigheden van dienst zal zijn, wat echter voor velen financieel zwaar is.

Bij de keuze moet in de eerste plaats worden vastgesteld door wie en in welke omstandigheden de slaapzak gebruikt zal worden.

Grofweg kunnen slaapzakken worden ingedeeld in de categorieën zomer, 3-seizoenen en winter:

Zomerslaapzak

Slaapzakken ontworpen voor de warme zomerperiode – juni tot augustus. De slaapzakken zijn erg licht, soms zelfs ultralicht (tot 1000g), en zijn daardoor geschikt voor wandelen, fietsen of watersport. Ze zullen je niet hinderen met hun gewicht en volume.

3-seizoenenslaapzak

In deze slaapzakken kun je van de lente tot de herfst overnachten. Het is de zogenaamde universele slaapzak. De slaapzak heeft als voordeel dat je maar één slaapzak hoeft te hebben en er zowel in de lente, zomer als herfst in kunt slapen. Het nadeel van deze slaapzak is dat hij een hoger gewicht (vanaf 1200g en meer) en een grotere afmeting heeft.

Winterslaapzak

Zoals de naam al doet vermoeden, zijn deze slaapzakken bedoeld voor de winter of de late herfst. Het is zeker niet aan te raden om tijdens warme zomeravonden in deze slaapzakken te slapen.

TEMPERATUURCLASSIFICATIE VAN DE SLAAPZAK

De temperatuurgegevens van slaapzakken worden tegenwoordig bepaald door de Europese norm EN ISO 23537, die in 2016 de eerdere EN 13537 (geldig sinds 2002) verving. De norm reguleert het meten en berekenen van de gebruikstemperaturen.

Betrouwbare fabrikanten of importeurs vermelden deze waarden tegenwoordig al. De langzameren vermelden er slechts enkele. Als je op een slaapzak geen drie waarden ontdekt, maar twee of zelfs maar één, betekent dat niet dat de slaapzak slecht is. Een fabrikant die de drie normwaarden niet vermeldt, maakt het voor de klant echter wel moeilijker om te vergelijken. Deze zou dan de extreme temperatuur als de comforttemperatuur kunnen beschouwen. En de extreme temperatuur is absoluut geen temperatuur waarbij het zinvol is om een nacht in de desbetreffende slaapzak te riskeren.

Alle vermelde gegevens gelden alleen onder ideale laboratoriumomstandigheden en alleen voor een standaard mannelijk of vrouwelijk proefpersoon!

In de praktijk kunnen de gebruiksomstandigheden van een slaapzak namelijk extreem variabel zijn. Het gaat altijd om talloze combinaties van de volgende factoren:

• temperatuur van de omgevingslucht
• stralingstemperatuur van de omgevingslucht
• snelheid en werveling van de lucht
• vocht dat in de slaapzak wordt vastgehouden en omgevingsvocht
• kleding van de persoon
• positie van de persoon in de slaapzak
• isolatie tussen de slaapzak en de grond en de thermische isolatie van de grond zelf
• samenpersen van de slaapzak door het gewicht en volume van de gebruiker
• een andere dan de ideale verhouding tussen het oppervlak en volume van de gebruiker en de ruimte van de slaapzak

De temperatuurclassificatie van slaapzakken volgens de Europese norm EN ISO 23537 is als volgt vastgesteld:

Comfort

De temperatuur waarbij de gebruiker, liggend in een ontspannen positie op de rug, in totale thermische balans is en geen kou voelt. Gebaseerd op het postuur van een gemiddelde vrouw onder normale omstandigheden.

Limiet

De ondergrens waarbij de gebruiker, liggend in een opgerolde positie, in totale thermische balans is en nog net geen kou voelt. Gebaseerd op het postuur van een gemiddelde man onder normale gebruiksomstandigheden.

Extreem

De onderste extreme temperatuur waarbij het risico op gezondheidsschade door onderkoeling bestaat. Gebaseerd op het postuur van een gemiddelde vrouw onder normale gebruiksomstandigheden. Dit mag absoluut niet worden beschouwd als een temperatuur waarbij je comfortabel kunt slapen.

Ondanks deze gegevens is het echter nodig om andere factoren af te wegen, zoals de huidige staat van het metabolisme en de externe omgeving.

Deze kunnen namelijk de gevoelstemperatuur verstoren, hoewel de werkelijke temperatuur overeenkomt met de gegeven waarden. Een man, vrouw of kind ervaart een andere gevoelstemperatuur. Het hangt af van de actuele fysieke conditie of de fysieke en mentale gesteldheid. Ook de vochtigheid van de omgeving of de kleding op het lichaam heeft een grote invloed. We raden aan om voor het slapen andere kleding aan te trekken dan wat je overdag draagt, en deze moet droog zijn. Het is goed om kleding in laagjes te dragen, beginnend bij thermokleding of een andere eerste laag (die niet te strak mag zitten), en indien nodig een tweede laag van warm materiaal toe te voegen. Voor het geval dat zelfs twee lagen niet genoeg zijn en je er nog een wilt toevoegen, zorg er dan voor dat er nog steeds voldoende ruimte in je slaapzak is, anders druk je de isolatielaag van de slaapzak zelf samen en is het dragen van laagjes averechts.

Als iemand vraagt: "Zal ik het niet koud hebben in deze slaapzak?" Dan is zo'n vraag heel moeilijk te beantwoorden, omdat de perceptie van kou ALTIJD subjectief is! Gebruikstemperaturen zijn daarom geen grootheden die alleen voortvloeien uit de interne aard van de slaapzak, maar zijn afhankelijk van de gebruiksomstandigheden, de persoon en diens toestand op het moment van gebruik.

Verder verdelen we slaapzakken in verschillende categorieën op basis van het type vulling, de constructie of de vorm. Aan de hand van deze parameters en het toekomstige gebruik van de slaapzak moet de keuze worden gemaakt.

SLAAPZAK OP BASIS VAN MATERIAAL

Buitenmateriaal

Dit heeft een aanzienlijke invloed op de loft. Een te hoog gramgewicht van het gebruikte materiaal is op zich al een overbodige last op je rug, maar het werkt ook verder door. Zwaar materiaal drukt de isolerende vulling samen en vermindert de loft. Een belangrijke parameter van het buitenmateriaal is ook de waterafstotendheid/het ademend vermogen.

Binnenmateriaal

Dit is de laag die vaak in direct contact staat met de huid van de gebruiker en waarbij de nadruk vooral ligt op een hoog ademend vermogen.

Type vulling

Er wordt ofwel een donzen of een synthetische vulling gebruikt. De keuze van de vulling is in hoge mate bepalend voor de thermisch isolerende eigenschappen en het gewicht van de slaapzak.

SLAAPZAKKEN OP BASIS VAN CONSTRUCTIE

Dekenmodel

Dit type slaapzak kan volledig worden opengeritst en ook als gewone deken worden gebruikt. Hij is alleen geschikt voor op de camping of in een huisje; in een tent of buiten houdt hij niet veel warmte vast.

Mummiemodel

Dit is de meest gebruikte vorm van een slaapzak; hij volgt de contouren van het menselijk lichaam en optimaliseert zo de binnenruimte. Een mummieslaapzak vermindert warmteverlies en optimaliseert de grootte van de te verwarmen ruimte. Verbrede mummies zijn geschikt voor mensen met een atypisch postuur, terwijl anatomische en rekbare mummies daarentegen het menselijk lichaam veel beter volgen en zo de grootte van de onnodig te verwarmen ruimte weer verkleinen.

Ovaal

Deze vorm is gebaseerd op de mummieslaapzak, maar is meer ovaal en volgt de vorm van het menselijk lichaam niet zo precies.

Het is een compromis tussen de ruimte van een deken- en een mummieslaapzak.

Uitbreidbaar

Deze eigenschap van slaapzakken kan worden toegepast op alle reeds genoemde vormen.

Zowel de lengte als de breedte van de slaapzak kan uitbreidbaar zijn.

SLAAPZAKKEN OP BASIS VAN ISOLATIEVULLING

Synthetisch

Tegenwoordig worden synthetische vezels het meest gebruikt als vulling voor slaapzakken.

Ook synthetische vezels kunnen op basis van hun eigenschappen in vele categorieën worden ingedeeld, zoals microvezels en holle vezels met kanalen.

Elk type vezel heeft een specifieke eigenschap.

Microvezel heeft hoge thermisch isolerende eigenschappen en neemt weinig ruimte in. Het wordt het vaakst gebruikt voor kleine slaapzakken, waarbij de nadruk ligt op een goede verhouding tussen gewicht en pakmaat. Slaapzakken gevuld met microvezel hebben een kleinere loft, oftewel luchtigheid, dan slaapzakken gevuld met holle vezels.

Bij holle vezels maken we ook nog onderscheid in het aantal kanaaltjes dat de vezels hebben. Met een hoger aantal neemt de warmtecapaciteit en de luchtigheid van de vezels toe.

Synthetische vezels zijn relatief onderhoudsvriendelijk, anti-allergisch en beter bestand tegen een vochtige omgeving in vergelijking met donsvullingen.

Voordelen

• Het is aanzienlijk goedkoper.
• Het verwarmt (isoleert) ook als het vochtig is.
• Het is ook geschikt voor mensen met allergieën.

Nadelen

• Het is omvangrijker en zwaarder.
• In vergelijking met dons heeft een slaapzak van holle vezels een aanzienlijk kortere levensduur (na 4 jaar gebruik is hij in feite versleten).

Als je kiest voor holle vezels voor de winter, moet je zeker voor hoogwaardige materialen gaan (in de praktijk alleen de merken Polarguard, Primaloft of eventueel Thermolite). De slaapzak zal je goed verwarmen, zelfs als hij vochtig is. Het nadeel ervan is het hoge gewicht, het grote volume en vooral het feit dat zo'n slaapzak in vergelijking met een donsslaapzak relatief snel veroudert...

Donsslaapzakken

Dons is een bewezen natuurlijk isolatiemateriaal. Bij goed onderhoud en de juiste verzorging biedt het de gebruikers maximaal thermisch comfort in combinatie met een laag gewicht, hoge betrouwbaarheid en een lange levensduur van de slaapzak. Dons is in vergelijking met synthetische vulling lichter, compacter in te pakken en heeft een hogere warmtecapaciteit.

Daarentegen is dons ingewikkelder in onderhoud en gevoelig voor vocht. Het meest gebruikte dons is ofwel ganzen- ofwel eendendons.

Dons wordt gespecificeerd door de verhouding tussen dons en kleine veertjes. Het dons zorgt voor thermische isolatie en de veertjes zijn verantwoordelijk voor de luchtigheid.

Een ander gegeven is de vulkracht, wat het vermogen van het dons aangeeft om een maximaal volume in te nemen. Het drukt de veerkracht en het uitzettingsvermogen uit. Hoe hoger de waarde, hoe beter de vulkracht. De kwaliteit van de donsvulling wordt niet alleen bepaald door de hoeveelheid dons in het mengsel (de waarden 90/10, 80/20 of 70/30), maar ook door de algehele veerkracht en het uitzettingsvermogen ervan (d.w.z. het vermogen om een maximaal volume en loft in te nemen). Deze "vulkracht" (Engels "Fill power") is een internationaal erkende grootheid en wordt getest door het IDFB-systeem in speciale laboratoria.

WELKE MAAT SLAAPZAK MOET JE KIEZEN?

Een slaapzak moet een beetje ruim zijn, net genoeg zodat de slaper bij het omdraaien van zij naar zij niet de hele slaapzak meedraait, maar alleen zichzelf. Fabrikanten hebben daarom in hun aanbod van slaapzakken meestal twee maten op basis van lichaamslengte. De keuze van de juiste maat en lengte van de slaapzak is een belangrijke stap voor de aankoop. De slaapzak mag niet strak zitten, maar de ruimte tussen het lichaam en de wanden van de slaapzak mag ook niet extra groot zijn. Als de ruimte te klein is, wordt de isolatielaag samengedrukt en is de warmtecapaciteit niet honderd procent. In het tegenovergestelde geval moet het lichaam een grote ruimte verwarmen. De aanbevolen lengte van de persoon is ongeveer 25cm minder dan de werkelijke lengte van de slaapzak. Er moet echter ook rekening worden gehouden met de breedte van het postuur, en daarom is het beter om de slaapzak te passen en erin te kruipen voor de aankoop.

KOPPELBAARHEID VAN SLAAPZAKKEN

Sommige slaapzakken hebben de eigenschap dat je er twee kunt samenvoegen tot één grote slaapzak.

De slaapzak moet uitgevoerd zijn in L (links) en R (rechts), en het moet gaan om hetzelfde type slaapzak uit hetzelfde seizoen.

Als je twee verschillende soorten slaapzakken wilt koppelen, moeten ze uit één collectie komen en dezelfde lengte hebben.

RITS VAN DE SLAAPZAK

Slaapzakken zonder rits worden tegenwoordig vrijwel niet meer gemaakt. Maar de ene rits is de andere niet. Met een merkloze rits loop je het risico dat deze je in de steek laat op het moment dat je hem het hardst nodig hebt. Een nacht in de vrieskou met een slaapzak die als deken wordt gebruikt, omdat de rits niet dicht kan, openvalt of de loper eraf is gevallen, kan ook je laatste nacht zijn. De absolute wereldtop zijn YKK-ritsen, en ook de Tsjechische Ws20-ritsen zijn uitstekend.

De rits moet bedekt zijn met een interne tochtstrook die voorkomt dat warmte door de ritsconstructie ontsnapt.

HOES VOOR DE SLAAPZAK

De hoes beschermt de slaapzak tegen vuil en mechanische beschadiging.

In de meeste gevallen heeft de hoes compressiebanden, waarmee de pakmaat tot een minimum kan worden samengedrukt.